NewScientist2017

screen-shot-2017-05-22-at-14-29-13New Scientist Wetenschapstalent 2017

De achttien universiteiten uit Vlaanderen en Nederland, waaronder de aangesloten medische centra, mochten elk drie wetenschappers nomineren voor het New Scientist Wetenschapstalent 2017. Daaruit selecteerde de redactie van het tijdschrift New Scientist 25 genomineerden, waaronder ikzelf.

Elk van ons moest een motivatie van één A4-tje opsturen. Hieronder dat van mij.

Ik ben vijf dagen geleden mama geworden van een zoon. Eén van de meest ingrijpende gebeurtenissen in mijn leven tot nu toe. Tijdens nachtelijke borstvoedingsmomenten durf ik al eens te mijmeren over de toekomst van dat kleine wezentje in mijn armen. Wat zal hij worden? Hoe zal hij in het leven staan? Zal hij zijn weg vinden in deze harde en gepolariseerde Westerse maatschappij? Het zijn voorlopig vragen zonder antwoord, en misschien maar goed ook.

Vragen beantwoorden over zijn toekomstige gezondheid is helaas een stuk makkelijker. De kans is namelijk groot dat hij kanker krijgt. Dat bepaalde organen in zijn nu nog kleine lijfje overwoekerd zullen worden door kwaadaardige cellen die enkel op hun eigen vermenigvuldiging uit zijn. Eén man op drie en één vrouw op vier krijgt namelijk een kankerdiagnose voor zijn of haar 75ste verjaardag. Of nog: elk uur horen vijf Vlamingen dat ze kanker hebben. Dat zijn harde cijfers, keihard zelfs.

En daarom doen we wat we doen, elke dag opnieuw, met duizenden tegelijk, wereldwijd: kankeronderzoek. Mijn onderzoeksproject spitst zich voornamelijk toe op iets wat jaren geleden nog als science fiction werd bestempeld: aan de hand van een paar druppels bloed vaststellen of iemand kanker heeft, soms zelfs lang voor de eerste fysische ongemakken opduiken. Daarvoor gaan we op zoek naar specifieke stukjes genetisch materiaal (DNA en RNA) die afgescheiden worden door tumoren en die niet voorkomen in het bloed van gezonde personen. We hebben daarenboven heel wat aanwijzingen dat elk type tumor andere DNA- en RNA-moleculen uitscheidt. Op die manier willen we in de toekomst bijvoorbeeld in het bloed een onderscheid kunnen maken tussen een agressieve borstkanker, een longkanker die behandeling met medicijn X vereist of een prostaatkanker die zeer traag groeit. En dat allemaal op een snelle, pijnloze en goedkope manier. Omdat vroege detectie van kanker nog altijd de beste kans op genezing biedt.

Eerlijk is eerlijk, ik sta minder dan een jaar na mijn doctoraatsverdediging nog aan het begin van mijn wetenschappelijke carrière. Grote doorbraken in de diagnose, behandeling of genezing van kanker staan nog niet op mijn naam. Of zijn ‘grote doorbraken’ ook maar een academische fabel? En bestaat onderzoek gewoon uit het samenleggen van heel erg veel kleine puzzelstukjes, waar anderen dan lustig op verder kunnen bouwen? In dat geval dragen alvast een aantal van die stukjes mijn signatuur.  

Los van het aantal publicaties dat een onderzoeker heeft, of de impactfactor van het tijdschrift, of de keren dat een artikel werd geciteerd – de klassieke manieren om de ‘waarde’ van een wetenschapper te bepalen – ben ik er echter van overtuigd dat élke onderzoeker zijn rol kan spelen in het vertalen van wetenschap naar het grote publiek. Ik ben dan ook ontzettend trots dat ik tijdens mijn doctoraat zowel de Wetenschapsbattle als Famelab heb gewonnen. Sindsdien ben ik huiswetenschapper bij het actuaprogramma De Afspraak op Canvas, ben ik regelmatig te horen op Radio 1, schrijf ik af en toe een column voor De Morgen en geef ik vaak gesmaakte lezingen voor het grote publiek. Om wetenschap nog dichter bij de mensen te brengen organiseer ik in 2018 het allereerste openlucht wetenschapsfestival in België – met bier, worsten, tenten én wetenschap.

De komende maanden ga ik waarschijnlijk een aantal slapeloze nachten tegemoet, maar dat wil niet zeggen dat ik niet meer kan dromen. Niet van een wereld zonder kankerdiagnoses – want die zullen er altijd blijven. Wél van een wereld waarin kanker geen doodvonnis meer is, maar een chronische aandoening die met de juiste medicatie perfect onder controle kan gehouden worden. En misschien zelfs helemaal te genezen is. Wat zou het mooi zijn als dat het geval is tegen dat mijn zoon 75 wordt.