De Mening 4

De Standaard vroeg me om één week lang elke avond een mening neer te pennen over een actueel onderwerp. Dag 4: Dit gaat niet over dode vinvissen, astronauten of seks.

Nee, NASA vliegt binnenkort niet naar het sterrenbeeld Orion, zoals je op VRT NWS kon lezen. (Intussen aangepast in de tekst, maar in de video nog altijd fout.) En je kunt je smartphone niet opladen met één citroen, zoals in Het Laatste Nieuws en Het Nieuwsblad stond. (Na een opmerking van Lieven Scheire op Twitter werd de link verwijderd.) Laat staan dat het enneagram een wetenschappelijk onderbouwd psychologisch model is. Helaas kreeg het onlangs vrij spel in Van Gils & gasten.

Die redacties probeerden ons deze dingen onlangs te verkopen onder de noemer wetenschap. Dergelijke berichten zijn niet alleen feitelijk onjuist, ze zijn vooral een symptoom van een breder probleem. De filter die door sommige Vlaamse media op (populair-)wetenschappelijk nieuws wordt gezet is té klein. In combinatie met een relatief wetenschappelijk ongeletterd publiek is dat problematisch.

Scherpe, onderzoekende stukken met originele invalshoeken zijn gelukkig geen uitzondering meer in kwaliteitsmedia. Maar de algemene saus over wetenschappelijke berichtgeving in Vlaanderen kan wel beter. Nog te veel hang naar sensatie en spektakel. Dode vinvissen, astronauten en seks. Statistiek negeren. Kleinschalig onderzoek uitvergroten. Amper het grotere plaatje in perspectief plaatsen. Persberichten van buitenlandse universiteiten klakkeloos kopiëren. Of de originele artikels niet eens nalezen.

Alle begrip voor de snelheid waar de media noodgedwongen aan vasthangen. Maar wetenschap is geen black box waar af en toe vonken vanaf springen die nieuwswaardig zijn. Wetenschap gaat traag, heeft tijd nodig, en spreekt zichzelf soms tegen. Net daarom heeft ze nood aan journalisten die zich inlezen, bronnen dubbelchecken en cijfers nagaan. En net daarom hebben we het moeilijk om uit te leggen dat cannabisolie niet beter is dan chemotherapie, dat klimaatverandering echt is en dat vaccinatie werkt.

Ik droom soms van een stevige opleiding wetenschapsjournalistiek. Want wetenschap en journalistiek hebben elk eigen wetten en regels, en kennis van beide werelden is een gigantische meerwaarde. Maar goed, een nieuwe opleiding zal natuurlijk niet voor meteen zijn. Misschien kunnen we inzetten op een soort wetenschappelijk kernteam in mediahuizen waar dat op dit moment niet het geval is? Bij wie onderwerpen kunnen afgetoetst worden, maar die ook langzaam maar zeker een duurzame lijn kunnen uitzetten vol wetenschappelijke geletterdheid. De impact van kwakkelwetenschap op een publiek is echt niet te onderschatten.

En ik weet het, de hand moet ook in eigen boezem. Wetenschappers moeten details uit verhalen durven weg te laten. Ik ben de eerste om te bepleiten dat je af en toe een bocht moet afsnijden om helder te blijven. En een ietwat uitvergrote kop boven een voorts duidelijk en genuanceerd artikel is misschien ook het einde van de wereld niet. Persdiensten zijn overigens ook niet vies van enige zin voor overdrijving. En zijn we beschikbaar genoeg? Ik ontmoette onlangs een gefrustreerde redacteur die hopeloos op zoek was naar een specialist in het materiaal waaruit koffiefilters bestaan.

Maar ik geloof vooral in bruggen bouwen. Samen kunnen we veel. En niet alle wetenschappers hebben een afkeer van de media, wel integendeel. Wanneer gaan we eens koffiedrinken?