EOS: de wet van de traagheid

fullsizerender-2

De wet van de traagheid – EOS magazine

Je ziet ze ook in deze periode nog vaak: lijstjes waarin vooruit- en vooral teruggeblikt wordt. Ook de wetenschap ontsnapt er niet aan. Niets zo boeiend als terugkijken naar doorbraken in de wetenschap en baanbrekende ontdekkingen, toch? Het zit me evenwel niet helemaal lekker.

Zelf heb ik namelijk altijd een dubbel gevoel als de woorden ‘doorbraak’ en ‘wetenschap’ in een en dezelfde zin gebruikt worden. Enerzijds omdat aan die zogenaamde doorbraken dikwijls tientallen jaren van onderzoek zijn voorafgegaan. Anderzijds, en dat is vaak een stuk moeilijker uit te leggen, omdat op elke berichtgeving over een doorbraak nog een hele hoop experimenten moet volgen. Bevestigen, herhalen in een onafhankelijk lab, testen op mensen in plaats van muizen: dat soort dingen. En dan hebben we het nog niet eens over de daaropvolgende lange weg naar een medicijn.

Dit is niet de zoveelste verzuchting over hoe wetenschap in ‘de’ media komt. Want ik hou van die media met heel mijn hart, echt waar. Misschien wel evenveel als van wetenschap zelf, al mag je dat als kankeronderzoeker volgens sommigen niet luidop zeggen. En ja, de dans tussen trage wetenschap en snel nieuws is er een van aantrekken en afstoten. Maar beiden hebben hun bestaansrecht en eigen wetten. Dat nieuws maken snel moet gaan, weten we allemaal. Maar dat wetenschap traag gaat, is een stuk minder bekend. Wetenschap is voor velen immers een black box waar af en toe vonken vanaf springen die nieuwswaardig zijn.

Daarom is dit een ode aan de traagheid van de wetenschap. Wie de tijd zou nemen om in die zwarte doos te duiken zou namelijk harde werkers zien, radertjes, netwerken, ontploffingen, mislukkingen, publicaties aan de lopende band, ratelende vingers over toetsen(borden), drukdoenerij. Een bijenkorf in overdrive. Maar diep vanbinnen, als je heel erg goed zou kijken, zou je traagheid moeten kunnen ontwaren. Overpeinzingen. Rationele, beargumenteerde discussies. Twee stappen vooruit en één achteruit. Toch nog maar eens proberen. Je afvragen of dit echt solide genoeg is om naar buiten te brengen. Vele jaren tussen een ontdekking in het lab en de behandeling van een kankerpatiënt.

Dat staat in schril contrast met de deadlines en de snelheid van nieuwsredacties. Maar het maakt wetenschap tegelijk zo mooi. Een veilige haven voor diepgang en de zoektocht naar nieuwe kennis. En eerlijk, het zou best nog een stuk trager mogen. Wetenschappers verliezen zich, vaak ongewild, nog te vaak in publicatiedruk, concurrentie, benoemingen en het mooier voorstellen van resultaten dan ze werkelijk zijn. Op lange termijn werkt dat alleen maar vertragend. En dus, paradoxaal genoeg, om echt te kunnen versnellen moeten we durven te vertragen.

Een mooie illustratie van de traagheid van wetenschap zijn trouwens ook de voorspellingen die steevast aan het begin van het nieuwe jaar gedaan worden. Ik zag alvast een aantal verwachte doorbraken passeren, van kwantumcomputers tot vloeibare biopsieën. Maar wie met de materie vertrouwd is, stelt meestal vast dat het enkel en alleen om het vermoeden gaat dat een bepaald gebied van de wetenschap een hoogtepunt zal bereiken. Alleen, geen hoogtepunt zonder de weg ernaartoe. Geen bergtop zonder stevige basis. En geen culminatie zonder dat er al jaren iets zit te broeden.

Je kunt vandaag niet vooruitblikken op de volgende terroristische aanslag, de volgende Grenfell-torenbrand of de volgende Chriet Titulaer die overlijdt. En maar goed ook. We kunnen tot op zekere hoogte wél voorspellingen doen over een aantal takken van de wetenschap, omdat er in de wetenschap niets bestaat dat niet iets anders aanraakt.

Ik wens ons allen de kunde en wijsheid toe om te vertragen, dieper te graven en te durven nuanceren. En om bij elke biomedische doorbraak even terug te denken aan de traagheid en complexiteit van wetenschappelijk onderzoek. Dát zou pas een doorbraak zijn.

(In druk verschenen op 18 januari 2018, in het februarinummer van EOS)